Bir kutuyu düz kartona dönüştürecek şekilde açtığınızı düşünün. Karşınıza kanatları, kapakları ve yapışma payları olan garip bir şekil çıkar. Buna açılım denir. Basılı tabakanın bu şekle kavuşması için iki işlem gerekir: kesim dış çizgiyi belirler, bigi ise katlanacak yerleri hazırlar. Kutunun düzgün kapanması, ürünü taşıması ve vitrinde temiz durması bu iki işleme bağlıdır.
Kesim: Kartona şekil vermek
Düz kenarlı işler giyotinle kesilir. Kutu gibi şekilli işlerde ise özel bir kesim kalıbı kullanılır, buna bıçak da denir. Bıçak, açılımın çizgilerine göre hazırlanır ve baskı tabakasının üzerine bastırılarak fazlalıkları ayırır. Her açılım için ayrı bıçak gerektiği için yeni bir kutu, işin hazırlığına bu adımı ekler. Aynı kutu tekrar basılacaksa bunu baştan belirtmek planı kolaylaştırır.
Bigi: Katlamayı önceden öğretmek
Bigi, kartonun katlanacağı yere keskin olmayan bir çizgi basılmasıdır. Kartonu kesmez, yüzeyinde bir yuva açar. Bigi atlanırsa kalın kartonun lifleri kat yerinde kırılır, baskı sırtından çatlar, kapak yerine oturmaz. Koyu zeminli ve selefonlu işlerde bu çatlak beyaz çizgi olarak görünür. Aynı mantık kalın kağıda basılmış katlamalı işler için de geçerlidir.
Kutu tasarlarken sıra
- Ürünü ölçün. En, boy ve yükseklik; varsa ürünün fazladan yeri kaplayan bölümü. Ambalaj içi ek malzeme ya da koruma da hesaba katılmalıdır.
- Ağırlığı konuşun. Hafif bir kozmetik ürünü ile cam kavanoz aynı kartonu istemez. Karton gramajı ve kapanış şekli buna göre belirlenir.
- Kapanış şeklini seçin. Kapağın nasıl kapanacağı, kutunun nasıl dolacağını ve açılacağını belirler. Elle dolduruluyorsa kolay kapanma öne çıkar.
- Bıçak ölçüsünü çıkarın. Tasarıma ancak bu adımdan sonra başlamak gerekir. Açılımsız yapılan bir tasarım çoğu zaman baştan yazılır.
- Örnekle kontrol edin. Seri üretime geçmeden önce ürünün kutuya sığdığını görmek işi güvene alır.
Lif yönü neden önemli
Kartonda da kumaşta olduğu gibi bir lif yönü vardır. Liflere paralel katlamak kolaydır, liflere dik katlamak zorlar ve çatlama riskini artırır. Bu yüzden açılımın tabakaya yerleşimi yalnız fire için değil, kat yerlerinin yönü için de düşünülür. Tabakaya daha çok kutu sığdırmak isterken lif yönünü ters çevirmek, sonradan kapanmayan kutulara yol açabilir.
Sık görülen hatalar
- Yazı ve logoyu kesim ya da bigi çizgisine yakın koymak. Küçük kaymada kenara yapışmış gibi görünür.
- Zemini kesim çizgisinde bitirmek. Her kenardan taşma payı bırakılmalıdır.
- Yapıştırılacak yüzeye baskı ya da selefon getirmek. Bazı yüzeyler yapıştırıcıyı tutmayabilir, bu yüzden yapışma payları ayrıca düşünülür.
- Bıçak izini baskı katmanıyla aynı katmana koymak. Çizgi baskıya girebilir.
- Kartonu yalnız fiyata göre seçmek. İnce karton taşımada ezilir, ürün zarar görür.
Bıçak izi dosyada nasıl verilir
Açılım çizgileri vektörel olmalıdır. Kesim çizgisini ve bigi çizgisini ayrı renklerle gösterin, örneğin biri kırmızı, diğeri mavi. Bu renklere “kesim” ve “bigi” gibi açık adlar verin ki hangi çizginin ne olduğu tartışmaya yer bırakmasın. Çizgiler baskı renklerinden farklı özel bir renk olarak tanımlanırsa dosyayı ayırmak kolaylaşır.
Tasarımı açılımın üzerine yerleştirirken kutu kapanınca hangi yüzün yukarı baktığını düşünün. Arka yüzdeki yazının ters durduğu kutular düz dosyada doğru görünür, ancak katlanınca fark edilir. Kağıttan küçük bir maket yapıp her yüze yön yazmak, bu hatayı baskıdan önce yakalamanın ucuz yoludur.
Kutu dışında nerede kullanılır
Kesim ve bigi yalnız ambalaj işi değildir. Cepli dosyalar tek parça kartondan kesilir, ceplerin ve sırtın oturması bu işleme bağlıdır. Kalın kağıda basılan broşürlerde kat çatlamasını engellemek için bigi gerekir. Etiket, askılık ve özel köşeli kartlar da aynı süreçten geçer. Kalın ve selefonlu işlerin yüzey kararını verirken selefon yazımıza da göz atabilirsiniz.
Üretim sırası da önemlidir: Baskı, varsa selefon, varsa lak ya da varak, en sonda kesim ve bigi. Bıçak bu aşamada baskıyla tam oturmalıdır, bu yüzden ilk tabakalarda uyumu kontrol ederiz. Elinizde beğendiğiniz bir kutu varsa bize getirin, açılımı oradan başlatmak işi hızlandırır.
Sık sorulanlar
Her yeni kutu için ayrı bıçak gerekir mi?
Şekilli kesim açılıma göre yapıldığı için farklı bir açılım ayrı bıçak gerektirir. Aynı kutu tekrar basılacaksa bunu baştan belirtmek planı kolaylaştırır.
Bigi yapılmazsa ne olur?
Kalın karton kat yerinde çatlar, baskı sırtından kırılır ve kapak yerine oturmayabilir. Koyu zeminli işlerde bu çatlak beyaz çizgi olarak görünür.
Kutunuzun ürün ölçüsünü, yaklaşık ağırlığını ve adedini teklif formuna yazın, karton ve açılımı o bilgilerle değerlendirelim.